به نام خداوند جان و خرد

گزارش هم اندیشی علمی

انجمن ادبی فارسی

«بررسی چگونگی شعر فارسی از اوائل تا پایان قرن ششم هجری»

روز یکشنبه 20 اردی بهشت 1388هـ.ش برابر با 10 مه 2009م هم اندیشی علمی انجمن ادبی فارسی «بررسی چگونگی شعر فارسی از اوائل تا پایان قرن ششم هجری» باهمکاری مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان در تالار اجتماعات مرکز برگزار گردید.

این هم اندیشی علمی با تلاوت آیاتی چند از کلام الله مجید توسط آقای عامر علی آغاز گردید. آن گاه سرپرست انجمن به جناب آقای ماشاءالله شاکری ریاست محترم اجلاسیه و جناب آقای صاحب فصول رایزن محترم فرهنگی و همچنین به مقاله نویسان، سخنسرایان و عموم حضار محترم خیر مقدم عرض کرد.

سخنرانان و مقاله نویسان این هم اندیشی علمی پژوهشگران و استادان پاکستانی، ایرانی و افغانی از جمله خانم امبر یاسمین مربی گروه فارسی دانشگاه ملی زبانهای نوین، آقای مظفر کشمیری استادیار دانشگاه بین المللی اسلامی، خانم وجیهه حفیظ مربی زبان فارسی دانشکدۀ دخترانه دولتی فدرال راولپندی، خانم تصورالنساء مربی گروه فارسی دانشگاه ملی زبانهای نوین، آقای رضوی نژاد رئیس صداوسیما مرکز اسلام آباد، خانم نازیه نواز مربی گروه فارسی دانشکدۀ دخترانه دولتی فدرال جی تین اسلام آباد، خانم رابعه کیانی مربی گروه فارسی دانشکدۀ دخترانه دولتی فدرال ایف سیون تو اسلام آباد، آقای لعل محمد مینگل مربی گروه فارسی دانشگاه نیومل، سید مرتضی موسوی سرپرست انجمن و مدیر فصلنامۀ دانش،  جناب آقای صاحب فصول میهمان ویژه و جناب آقای ماشاءالله شاکری ریاست محترم اجلاسیه بوده اند. آقایان علی اکبر نجوا، دهدشتی و خاور نقوی سروده های خود را عرضه داشتند. سرودۀ موضوعی خانم رضیه اکبر توسط همکار ایشان خانم امبر یاسمین قرائت گردید.

خانم امبریاسمین در ضمن ارایۀ مقالۀ ادبی باعنوان «احوال و اشعار رودکی سمرقندی : پدر شعر فارسی» نخست وقایع دورۀ زندگانی رودکی را بررسی نمود و آن گاه احوال اولین شاعر برجستۀ شعر فارسی را تبیین داشت. وی خاطر نشان ساخت که رودکی مبتکر اصناف مختلف شعر در حدود هزار و صد سال پیش بوده است.

آقای مظفر کشمیری در مقالۀ پژوهشی خود باعنوان «مسعود سعد سلمان : مبتکر حبسیه سرایی در شعر فارسی» اطلاعات جامعی دربارۀ زندگانی مسعود سعد بخصوص دربارۀ حبسگاه های سوی، نای، دهک و مرنج که مسعود سعد از زندگی 80 سالۀ خود مدت بیست سال را در ادوار مختلف در آن جا بسر برده، بدست داده، مختصّات شعر حبسیه و سایر اشعار مسعود را تبیین داشت.

خانم وجیهه حفیظ در مقالۀ تحقیقی باعنوان «زندگانی و سبک اشعار خاقانی شروانی» جزئیات دورۀ زندگی خاقانی را عنوان نمود و خاطر نشان ساخت در دوره ای که شاعران طراز اول متعدد آثار خود را عرضه داشتند، خاقانی قدرت کلام خود را در اصناف گونه گون به ویژه در قصیده سرایی به کرسی نشاند.

خانم تصورالنساء در مقالۀ ادبی خود باعنوان «پژوهشی در زندگانی و سبک اشعار سنایی غزنوی» پس از تبین احوال دوره های مختلف زندگی شاعر عارف نفوذ او را در شاعران متصوف دوره های بعد بررسی نمود و توجهی که مولانا به شعر سنایی داشت، یادآور شد.

آقای رضوی نژاد در مقالۀ تحقیقی خود باعنوان «حکمت عطار» ویژگیهای حکمی، فلسفی و عرفانی شعر عطار نیشابوری بخصوص آنچه از مثنوی منطق الطیر مستفاد می شود را برشمرد و در این ضمن از شعر متفدمین و همچنین معاصران و پیروان عطار متذکر گردید.

خانم نازیه نواز در مقالۀ ادبی خود باعنوان «احوال و اشعار و خمسه سرایی نظامی گنجوی» با استناد از منابع مختلف نخست تاریخ تولد و وفات نظامی گنجوی که بالغ بر نُه قرن پیش با سرودن پنج مثنوی مفصل که حاوی 28 هزار تا 32 هزار بیت میباشد، را مورد بحث قرارداد. آن گاه مختصّات یکایک مثنوی های خمسه نظامی را بر شمرد که در ادوار مختلف توسط دهها شاعران فارسی مورد تقلید قرار گرفته است.

خانم رابعه کیانی در مقالۀ تحقیقی خود باعنوان «زندگانی، آثار و سبک اشعار ظهیر فاریابی» نخست وقایع زندگانی ظهیر را تبیین داشت. آن گاه در ضمن مختصات شعر ظهیر فاریابی یادآور گردید که سخنسرایان معاصر ظهیر در اصناف گونا گون قدرت کامل را نشان دادند ولی ظهیر نه فقط درمیان آنها می درخشید. بلکه تاکنون منزلت رفیع خود را حفظ نموده است.

آقای لعل محمد مینگل در مقالۀ علمی خود باعنوان «عمر خیام و رباعیات او» دروهلۀ اول تاکید نمود که شخصیت عمر خیام چند بُعدی بود و حرفۀ اصلی او شعر و سخن نبوده درباره تعداد رباعی های سروده شده وی گزارش های گوناگون وجود دارد و گفته می شود که حداقل 64 و حتی تا چهار هزار رباعی هم اشارتهایی شده است. اما آنچه که مسلّم است. تعداد تراجم رباعی های خیام به زبانهای خارجی شرق و غرب دهها دفعه انجام و اغلب به چاپ رسیده است و این نشانگر توجه شعر دوستان ادوار مختلف به رباعیات وی می باشد. 

«حکیم فرخی : سرآمد صنف قصیده سرایی» عنوان مقالۀ پژوهشی آقای سید مرتضی موسوی بود که در آن نخست احوال فرخی به بارگاه های چغانیان و غزنویان که در حدود نیم قرن به طول کشید تبیین گردید و در ضمنِ بررسی مختصات قصیده سرایی فرخی تأکید گردید که صنف قصیده بخصوص قصیده های فرخی، بازتاب وقایع تاریخی ازجمله لشکرکشی های سلاطین را حفظ و حراست نموده است. وی همچنین علاوه کرد که معدودی از شاعران برجستۀ هزار و صد سال اخیر با سابقۀ «حکیم» نامیده می شوند که فرخی نیز یکی از آنان قلمداد می شود.

موضوع خطابۀ علمی جناب آقای صاحب فصول «خیّام و شخصیت دوگانه ای که از او ترسیم شده» بوده است. دراین گفتار در وهلۀ اول ایشان از آقای قمر رُعینی عضو فقید انجمن ادبی فارسی که پارسال بدرود حیات گفته و پنج سال پیش رباعیات منتخب خیام را به رباعیات منظوم اردو ترجمه و به چاپ رسانیده بود، یاد و قدردانی نمود. سپس خلاصۀ مقالۀ علمی دکتر تقی پور نامداریان دربارۀ خیام که چندی پیش در یکی از نشریه های علمی منتشر شده را بیان داشته و به مروری بر رباعیات که به خیام نسبت داده می شود، پرداخت.

دراین مقاله نتیجه گیری شد که از دو نسخ کاملاً متناقض محتوائی که دراین رباعیات مشاهده می شود باید پی برد که : یا بسیاری از آن ها از افراد گمنام و کج عقیدهای بوده است که باسوء استفاده از موقعیت خیام به نام وی به ثبت رسانده شده ویا در طوفانهای فکری دوران ناپختگی شاعر سروده و توسط وی دور ریخته شده بوده و پس از وفات (حدود یکصد و پنجاه سال بعد) توسط دیگران منتشر شده است .

در ضمن خطابۀ ریاست جناب آقای ماشاءالله شاکری سفیر محترم جمهوری اسلامی سطح مقاله های علمی و ادبی ارایه شده و همچنین قطعات شعری عرضه شده را ستودند و خاطر نشان ساختند که امروز با وصف کسالتی که داشته ام صرفاً به خاطر استفاده از مباحث علمی که در اجلاسیه های علمی انجمن ادبی فارسی انجام می شود حضور پیدا کرده ام. ایشان یادآور گردیدند که غیر از فارسی در کمتر زبان های زنده دُنیا از هزار و دویست سال پیش سنت شعرگویی که با افکار و اندیشه های علمی ، حکمی، فلسفی، عرفانی و اخلاقی عجین باشد وجود دارد و کماکان ادامه یافته است.

شاعران نامبرده میان سخنرانی های مختلف جهت ارایۀ سروده های خود دعوت شدند و اغلب قطعات شعری موضوعی نظیر«کاروان فارسی» و «رابعه قزداری» عرضه گردید.

اعضای رایزنی فرهنگی سفارت ج.ا.ایران، خانۀ فرهنگ راولپندی، پژوهشگران و استادان دانشگاه های بین المللی اسلامی، ملی زبانهای نوین و دانشکده های راولپندی و اسلام آباد، ادیبان و علاقه مندان به ادب فارسی پاکستانی، افغانی، تاجیکی و ایرانی شهروند اسلام آباد و راولپندی دراین هم اندیشی علمی حضور داشتند. نمایندگی صداوسیمای مرکز اسلام آباد جهت تهیه فیلم و خبر ازاین اجلاسیۀ علمی اقداماتی معمول داشت. در پایان برنامه از شرکت کنندگان پذیرایی به عمل آمد.

تهیه کنندۀ گزارش

سید مرتضی موسوی